Luật BHXH sửa đổi 2026: Những điểm mới HR cần biết

Luật Bảo Hiểm Xã Hội Sửa Đổi: Những Điểm Mới Cần Biết Năm 2026

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những chính sách quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động và trách nhiệm của doanh nghiệp. Từ khi Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 chính thức có hiệu lực ngày 01/07/2025, nhiều quy định về đối tượng tham gia, điều kiện hưởng lương hưu, BHXH một lần và các chế độ trợ cấp đã có thay đổi đáng chú ý.

Bước sang năm 2026, người lao động và bộ phận nhân sự cần tiếp tục cập nhật quy định đang áp dụng, đồng thời theo dõi các đề xuất sửa đổi pháp luật để tránh nhầm lẫn giữa chính sách hiện hành và nội dung mới chỉ nằm trong dự thảo.

Vậy Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi có những điểm nào đáng chú ý trong năm 2026? Doanh nghiệp và HR cần lưu ý gì khi thực hiện nghiệp vụ BHXH? Hãy cùng Trung tâm Nguồn Lực Quốc Tế tìm hiểu.

1. Luật Bảo hiểm xã hội nào đang được áp dụng trong năm 2026?

Văn bản pháp luật nền tảng hiện hành là Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 29/06/2024 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2025.

Luật mới được xây dựng nhằm mở rộng diện bao phủ BHXH, tăng cơ hội hưởng lương hưu, bổ sung chính sách trợ cấp và tăng cường biện pháp xử lý các hành vi vi phạm nghĩa vụ đóng BHXH.

Trong năm 2026, cần phân biệt hai nội dung:

  • Quy định đang có hiệu lực: Các quy định của Luật BHXH năm 2024 và văn bản hướng dẫn áp dụng tương ứng.

  • Dự thảo sửa đổi Luật BHXH trong năm 2026: Các đề xuất đang được cơ quan có thẩm quyền xem xét. Nội dung trong dự thảo chưa tự động trở thành quy định bắt buộc áp dụng.

Theo thông tin công bố tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI ngày 21/10/2026, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH đang được Quốc hội xem xét, thảo luận.

Vì vậy, khi cập nhật chính sách, doanh nghiệp và HR cần kiểm tra văn bản chính thức, ngày có hiệu lực và điều khoản chuyển tiếp trước khi điều chỉnh quy trình nội bộ.

Bạn có thể tra cứu toàn văn Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 trên Cổng thông tin của Chính phủ.

2. Những điểm mới quan trọng của Luật Bảo hiểm xã hội cần biết năm 2026

2.1. Mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Một trong những thay đổi đáng chú ý của Luật BHXH năm 2024 là mở rộng các nhóm đối tượng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Theo Điều 2 Luật BHXH năm 2024, ngoài các nhóm đã tham gia theo quy định trước đây, luật còn quy định một số nhóm như:

  • Người làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả thỏa thuận mang tên gọi khác nhưng thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.

  • Người lao động làm việc không trọn thời gian đáp ứng điều kiện về tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc theo luật.

  • Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh theo quy định.

  • Một số người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên và người đại diện phần vốn không hưởng tiền lương.

  • Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn và tổ dân phố theo quy định.

Việc mở rộng đối tượng tham gia giúp tăng cơ hội tiếp cận chính sách an sinh xã hội, đồng thời đặt ra yêu cầu rà soát kỹ hơn đối với doanh nghiệp.

HR cần lưu ý: Không nên chỉ dựa vào tên hợp đồng để xác định nghĩa vụ BHXH. Cần kiểm tra bản chất quan hệ làm việc, thời hạn hợp đồng, tiền lương và nhóm đối tượng theo quy định.

Đối với chủ hộ kinh doanh và một số nhóm đối tượng đặc thù, cần đối chiếu thêm quy định hướng dẫn về thời điểm, cách thức tham gia và căn cứ đóng.

2.2. Giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm

Theo Điều 64 Luật BHXH năm 2024, người lao động thuộc diện áp dụng có thể được hưởng lương hưu khi đáp ứng điều kiện về tuổi nghỉ hưu và có thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên trong các trường hợp luật quy định.

Đối với người tham gia BHXH tự nguyện, Điều 98 cũng quy định điều kiện về thời gian đóng từ đủ 15 năm trở lên và đáp ứng tuổi nghỉ hưu theo quy định.

So với quy định chung trước đây yêu cầu tối thiểu 20 năm đóng BHXH để hưởng lương hưu, thay đổi này giúp nhiều người có thời gian tham gia ngắn hơn có thêm cơ hội hưởng lương hưu hằng tháng.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng đủ 15 năm đóng BHXH không đồng nghĩa với việc được nhận lương hưu ngay lập tức. Người lao động vẫn phải đáp ứng các điều kiện về tuổi nghỉ hưu và điều kiện áp dụng đối với từng trường hợp.

Đối với HR, việc theo dõi quá trình tham gia BHXH và tư vấn để người lao động hiểu rõ quyền lợi lâu dài là rất cần thiết.

2.3. Quy định hưởng BHXH một lần được phân biệt theo thời điểm tham gia

Chính sách BHXH một lần là nội dung được nhiều người lao động quan tâm khi nghỉ việc.

Theo Điều 70 Luật BHXH năm 2024, điều kiện hưởng BHXH một lần được quy định theo từng trường hợp. Điểm cần chú ý là quy định chuyển tiếp đối với người đã có thời gian đóng BHXH trước ngày 01/07/2025.

Cụ thể, người có thời gian đóng BHXH trước thời điểm Luật mới có hiệu lực, sau 12 tháng không tiếp tục đóng BHXH, có thời gian đóng chưa đủ 20 năm và đáp ứng các điều kiện luật định có thể đề nghị hưởng BHXH một lần theo quy định chuyển tiếp.

Đối với người bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 01/07/2025 trở đi, việc dừng đóng 12 tháng không mặc nhiên tạo quyền hưởng BHXH một lần như quy định chuyển tiếp nêu trên. Người lao động chỉ được hưởng khi thuộc trường hợp được luật quy định.

Các trường hợp có thể bao gồm đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH và không tiếp tục tham gia, ra nước ngoài để định cư, mắc bệnh thuộc danh mục luật quy định hoặc một số trường hợp suy giảm khả năng lao động, khuyết tật đặc biệt nặng.

Do đó, HR không nên tư vấn rằng mọi người nghỉ việc đủ 12 tháng đều có thể rút BHXH một lần. Cần kiểm tra thời điểm có thời gian đóng BHXH, số năm đã đóng và điều kiện cụ thể trước khi hướng dẫn người lao động.

2.4. Bổ sung trợ cấp thai sản cho người tham gia BHXH tự nguyện

Luật BHXH năm 2024 bổ sung chế độ trợ cấp thai sản cho người tham gia BHXH tự nguyện, mở rộng thêm quyền lợi so với trước đây.

Theo Điều 94, người có thời gian đóng BHXH tự nguyện hoặc vừa có thời gian đóng BHXH bắt buộc, vừa có thời gian đóng BHXH tự nguyện từ đủ 06 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh con có thể được hưởng trợ cấp thai sản khi đáp ứng điều kiện luật quy định.

Chế độ này áp dụng đối với lao động nữ sinh con hoặc lao động nam có vợ sinh con. Điều 95 quy định mức trợ cấp thai sản là 2.000.000 đồng cho mỗi con được sinh ra, cũng như đối với mỗi thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung hoặc thai chết trong khi chuyển dạ, theo điều kiện luật định.

Khoản trợ cấp này do ngân sách nhà nước bảo đảm theo quy định.

Đây là điểm người lao động tự do, người kinh doanh và những người đang tham gia BHXH tự nguyện nên tìm hiểu để chủ động bảo đảm quyền lợi của mình.

2.5. Bổ sung chính sách trợ cấp hưu trí xã hội

Luật BHXH năm 2024 quy định chính sách trợ cấp hưu trí xã hội nhằm hỗ trợ người cao tuổi đáp ứng điều kiện, đặc biệt là người không có lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng thuộc trường hợp luật quy định.

Theo Điều 21:

  • Công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên, không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng, trừ trường hợp khác theo quy định của Chính phủ, và có văn bản đề nghị có thể được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội khi đáp ứng đủ điều kiện.

  • Công dân Việt Nam từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo cũng có thể được hưởng nếu đáp ứng các điều kiện luật định.

Người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng còn được ngân sách nhà nước đóng BHYT theo quy định.

Chính sách này góp phần mở rộng mạng lưới an sinh xã hội, tạo thêm cơ chế hỗ trợ cho người cao tuổi không đủ điều kiện hưởng lương hưu.

2.6. Sổ BHXH điện tử trở thành nội dung cần chú ý từ năm 2026

Một điểm có mốc thời gian cụ thể mà người lao động và doanh nghiệp cần lưu ý là quy định về sổ BHXH điện tử.

Theo khoản 2 Điều 25 Luật BHXH năm 2024, sổ BHXH được cấp bằng bản điện tử và bản giấy, có giá trị pháp lý như nhau. Luật quy định chậm nhất ngày 01/01/2026 phải thực hiện cấp sổ BHXH bằng bản điện tử; sổ giấy được cấp khi người tham gia yêu cầu.

Dữ liệu sổ BHXH cũng phải được cập nhật chính xác, kịp thời và đối chiếu thông tin theo quy định.

Đối với HR, việc quản lý dữ liệu lao động và theo dõi quá trình đóng BHXH cần được thực hiện chặt chẽ. Người lao động cũng nên chủ động kiểm tra thông tin cá nhân, quá trình tham gia và các kỳ đóng để kịp thời phát hiện sai lệch.

2.7. Tăng cường biện pháp xử lý tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH

Luật BHXH năm 2024 quy định rõ hơn về hành vi chậm đóng, trốn đóng và biện pháp xử lý tương ứng.

Theo Điều 38 và Điều 39, việc xác định hành vi chậm đóng hoặc trốn đóng phụ thuộc vào tình trạng thực hiện nghĩa vụ đóng, thời hạn, việc đăng ký người tham gia, căn cứ tiền lương và các điều kiện khác được luật quy định.

Đối với hành vi chậm đóng BHXH bắt buộc và bảo hiểm thất nghiệp, khoản 1 Điều 40 quy định biện pháp buộc đóng đủ số tiền chậm đóng và nộp thêm khoản tiền tính bằng 0,03% mỗi ngày trên số tiền chậm đóng và số ngày chậm đóng, cùng các biện pháp xử lý khác theo quy định.

Đối với trốn đóng, doanh nghiệp có thể phải chịu các biện pháp xử lý nghiêm hơn tùy tính chất và điều kiện của hành vi vi phạm.

Vì vậy, doanh nghiệp cần thường xuyên đối chiếu danh sách lao động thuộc diện tham gia, mức tiền lương làm căn cứ đóng, số tiền đã nộp và thời hạn thực hiện nghĩa vụ.

HR nên phối hợp với bộ phận kế toán, tiền lương và lãnh đạo để xử lý sớm những sai lệch, tránh phát sinh nghĩa vụ tồn đọng và ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động.

3. Dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2026: HR cần theo dõi điều gì?

Bên cạnh các quy định đang có hiệu lực, dự án sửa đổi Luật BHXH được xem xét trong năm 2026 cũng là nội dung doanh nghiệp nên theo dõi.

Các nội dung được đề xuất trong quá trình xây dựng dự thảo có liên quan đến việc mở rộng đối tượng tham gia, chính sách hỗ trợ đóng BHXH cho một số nhóm, cách tính thời gian đóng và một số vấn đề về thủ tục, quản lý BHXH.

Trong đó, việc xác định đối tượng tham gia đối với người làm việc trên nền tảng số và những người làm việc không có quan hệ lao động theo mô hình truyền thống cũng là vấn đề được thảo luận.

Tuy nhiên, không nên áp dụng các đề xuất trong dự thảo như thể đó đã là quy định chính thức. Nội dung cuối cùng, ngày hiệu lực và quy định chuyển tiếp phải căn cứ vào văn bản được ban hành chính thức.

Doanh nghiệp nên theo dõi thông báo của Quốc hội, Chính phủ và cơ quan BHXH để cập nhật kịp thời khi có thay đổi.

4. Doanh nghiệp và HR cần làm gì để thực hiện đúng quy định BHXH?

Để hạn chế sai sót trong quá trình thực hiện nghiệp vụ, HR có thể rà soát theo các nhóm công việc sau:

Thứ nhất, kiểm tra đối tượng tham gia. Đối chiếu hợp đồng lao động, hình thức làm việc, tiền lương và các nhóm đối tượng đặc thù để xác định đúng nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc.

Thứ hai, rà soát căn cứ đóng. Kiểm tra tiền lương, các khoản phụ cấp và khoản bổ sung thuộc căn cứ đóng theo pháp luật hiện hành. Không nên tự ý loại bỏ khoản tiền khỏi căn cứ đóng chỉ vì tên gọi của khoản đó.

Thứ ba, đối chiếu quá trình đóng. Kiểm tra danh sách lao động, số tiền đã đóng, thời hạn nộp và dữ liệu quá trình tham gia của từng nhân viên.

Thứ tư, cập nhật hồ sơ và dữ liệu. Bảo đảm thông tin người lao động chính xác, theo dõi sổ BHXH điện tử và xử lý kịp thời trường hợp sai lệch.

Thứ năm, cập nhật văn bản hướng dẫn. Khi có dự thảo hoặc văn bản mới, cần kiểm tra tình trạng ban hành, thời điểm có hiệu lực và các điều khoản chuyển tiếp trước khi điều chỉnh quy trình nội bộ.

Thực hiện tốt những công việc này giúp doanh nghiệp hạn chế nhầm lẫn trong nghiệp vụ, đồng thời bảo đảm quyền lợi BHXH của người lao động.

5. Học thực hành nghiệp vụ BHXH ở đâu để áp dụng vào công việc?

Việc đọc và hiểu quy định pháp luật là bước đầu. Để thực hiện nghiệp vụ chính xác, người làm HR còn cần biết cách đối chiếu hồ sơ, quản lý dữ liệu, thực hiện thủ tục trên hệ thống và xử lý tình huống thực tế.

Nếu đang làm nhân sự, tiền lương hoặc C&B và muốn củng cố nghiệp vụ, bạn có thể tham khảo khóa Thực hành nghiệp vụ BHXH – BHYT – BHTN trên Dịch vụ công và phần mềm eBH tại Trung tâm Nguồn Lực Quốc Tế.

Chương trình tập trung vào thực hành nghiệp vụ BHXH, BHYT, BHTN, hướng dẫn sử dụng hệ thống và giải quyết các tình huống thực tế. Đây là hướng học phù hợp với người muốn củng cố kỹ năng thực hiện nghiệp vụ, bên cạnh việc cập nhật các quy định pháp luật liên quan.

Bạn có thể xem thông tin tại trang Thực hành nghiệp vụ BHXH – BHYT – BHTN trên Dịch vụ công và phần mềm eBH.

Nếu cần tìm hiểu thêm về chương trình đào tạo thực hành, bạn có thể liên hệ Nguồn Lực Quốc Tế qua Zalo 0813 179 788 để được tư vấn.

6. Câu hỏi thường gặp về Luật Bảo hiểm xã hội năm 2026

Luật BHXH mới có hiệu lực từ ngày nào?

Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Trong năm 2026, người lao động và doanh nghiệp cần thực hiện quy định đang có hiệu lực, đồng thời theo dõi các dự án sửa đổi nếu có.

Đóng BHXH 15 năm đã được hưởng lương hưu chưa?

Chưa thể kết luận chỉ dựa vào số năm đóng. Người lao động còn phải đáp ứng điều kiện về tuổi nghỉ hưu và điều kiện áp dụng đối với trường hợp cụ thể theo Luật BHXH.

Người tham gia BHXH sau ngày 01/07/2025 có được rút BHXH một lần không?

Người tham gia từ thời điểm này không mặc nhiên được rút BHXH một lần chỉ vì đã dừng đóng đủ 12 tháng. Việc hưởng phải thuộc trường hợp luật quy định, chẳng hạn một số trường hợp về tuổi nghỉ hưu, định cư ở nước ngoài hoặc tình trạng sức khỏe được luật xác định.

Người tham gia BHXH tự nguyện có được hưởng trợ cấp thai sản không?

Có, nếu đáp ứng điều kiện tại Điều 94 Luật BHXH năm 2024. Điều kiện quan trọng là thời gian đóng BHXH tự nguyện hoặc kết hợp bắt buộc và tự nguyện từ đủ 06 tháng trong 12 tháng trước khi sinh con. Mức trợ cấp được quy định tại Điều 95.

Dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2026 đã có hiệu lực chưa?

Không nên xem các đề xuất trong dự thảo là quy định đang áp dụng. Cần kiểm tra văn bản sửa đổi chính thức và ngày có hiệu lực do cơ quan có thẩm quyền công bố trước khi thực hiện.

7. Kết luận

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã đưa ra nhiều thay đổi quan trọng về đối tượng tham gia, điều kiện hưởng lương hưu, BHXH một lần, trợ cấp thai sản và quản lý dữ liệu BHXH. Trong năm 2026, việc thực hiện đúng các quy định đang có hiệu lực và theo dõi dự thảo sửa đổi là điều cần thiết đối với cả người lao động lẫn doanh nghiệp.

Đối với HR, cập nhật pháp luật cần đi cùng việc rà soát hồ sơ, căn cứ đóng, thời hạn thực hiện và dữ liệu tham gia BHXH. Đây là cách giúp giảm sai sót nghiệp vụ và bảo đảm quyền lợi của người lao động.

Trung tâm Nguồn Lực Quốc Tế cung cấp chương trình đào tạo thực hành nghiệp vụ BHXH – BHYT – BHTN, hỗ trợ người học củng cố kiến thức và kỹ năng ứng dụng trong công việc nhân sự.

Tìm hiểu chương trình tại nguonlucquocte.com hoặc liên hệ Zalo 0813 179 788 để được tư vấn.

Nguồn pháp lý tham khảo

Chia sẻ:

Bài viết liên quan